Cannabis bij menstruatiepijn (dysmenorroe): het bewijs

Cannabis en CBD staan steeds vaker op de zoekopdrachtenlijst van vrouwen met zware menstruatiepijnen. Dit artikel gaat specifiek over primaire dysmenorroe — pijn zonder aanwijsbare onderliggende ziekte — en legt eerlijk uit wat het wetenschappelijke bewijs op dit moment inhoudt.

Wat is primaire dysmenorroe?

Primaire dysmenorroe is krampende onderbuikpijn in de eerste één tot drie dagen van de menstruatie, veroorzaakt door prostaglandinen die de baarmoederwand bij het afstoten aanmaken. Die prostaglandinen zetten het myometrium aan tot hevige samentrekkingen en verminderen de bloedtoevoer, wat pijn en soms ook misselijkheid of diarree geeft.

Naar schatting ervaart 45 tot 90 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd dysmenorroe in enige mate; bij 10 tot 20 procent is de pijn zo hevig dat het dagelijks functioneren belemmerd wordt. Standaardbehandeling zijn NSAIDs (ibuprofen, naproxen) die bij ruim 80 procent effectief zijn, of hormonale anticonceptie. De nieuwe NHG-Standaard Dysmenorroe (2026) beschouwt beide opties als gelijkwaardig en adviseert bij onvoldoende effect na drie tot zes maanden doorverwijzing naar een gynaecoloog.

Waarom is het endocannabinoïdesysteem relevant?

Het endocannabinoïdesysteem (ECS) moduleert pijnsignalen, ontsteking en gladde spieractiviteit. CB1-receptoren zitten onder meer in het myometrium (de baarmoederspier). Weefselstudie bij vrouwen met adenomyose laat zien dat CB1-expressie correleert met de ernst van dysmenorroe: hoe lager de expressie, hoe heviger de pijn. Blokkering van CB1-receptoren vergroot de kracht van uterussamentrekkingen; activering vermindert ze.

Dit is een biologisch plausibel mechanisme: het lichaam lijkt het ECS in te zetten om overmatige baarmoedersamentrekkingen te dempen. Maar weefselonderzoek bewijst niet dat een cannabinoïde toegediend aan een levende patiënt ook daadwerkelijk voldoende ECS-activering bereikt op die locatie om klinisch relevant verschil te maken.

Wat laten de klinische studies zien?

Het eerlijke antwoord: weinig en zwak.

RCT's ontbreken volledig. Er is tot op heden geen enkele gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde trial gepubliceerd die cannabis of CBD specifiek test bij vrouwen met primaire dysmenorroe. Dat is de harde bodem van de evidence-pyramide.

Één vergelijkende observationele studie. De meest geciteerde klinische studie (npj Women's Health, 2024) vergeleek 77 gebruiksters van een hoog-CBD (100 mg) breed-spectrum vaginaalzetpil met 230 vrouwen die hun gebruikelijke aanpak volgden. Na twee menstruatiecycli rapporteerde de CBD-groep significant minder frequente en minder ernstige klachten, minder impact op het dagelijks leven en minder gebruik van reguliere pijnstillers. Bij het tweede meetmoment meldde 81 procent van de CBD-gebruiksters ten minste matige verbetering.

Kanttekeningen: de studie was niet gerandomiseerd, niet geblindeerd en gebruikte een commercieel zetpil als interventie. Zelfselect van enthousiaste gebruikers en het placebo-effect kunnen de uitkomsten aanzienlijk kleuren. Causaliteit is niet vast te stellen.

Kwalitatief onderzoek bij primaire dysmenorroe. Een Australische focusgroepstudie (2022, n=26) onderzocht hoe vrouwen met primaire dysmenorroe tegenover medicinale cannabis staan. Deelnemers zagen het als een serieuze optie, met name als NSAIDs onvoldoende hielpen. Barrières waren kosten, stigma, rijwetgeving en werkgerelateerde normen. Dit vertelt iets over patiëntengedrag, niet over werkzaamheid.

Bredere reviews. Een narratieve review (Int J Mol Sci, 2022) concludeerde dat twee derde van de klinische studies naar cannabis bij menstruatie-gerelateerde pijn positieve analgetische signalen liet zien, maar benadrukte ook expliciet het ontbreken van RCT's. De ACOG-consensusrichtlijn van juli 2024 stelde formeel vast dat de beschikbare data onvoldoende zijn om cannabis te aanbevelen voor gynaecologische pijncondities, inclusief dysmenorroe.

Toedieningsvormen die in onderzoek voorkomen

De redenering achter vaginale zetpillen is dat lokale toediening hogere concentraties brengt op de plek van samentrekking met minder systemische bijwerkingen. De farmacokinetiek van vaginale CBD-absorptie is echter nog niet goed in kaart gebracht; de biobeschikbaarheid-claims die online circuleren zijn niet ondersteund door humane farmacokinetische studies.

Wat zeggen richtlijnen?

• NHG (2026): NSAIDs en hormonale anticonceptie zijn de gelijkwaardige eerstelijnsbehandeling. Cannabis wordt niet als optie besproken.
• ACOG (2024): Geen aanbeveling mogelijk. Artsen moeten patiënten informeren over theoretische ECS-werking, potentiële bijwerkingen en de huidige databeperkingen.

Juridische context in Nederland

Geconcentreerde THC-/cannabisolie valt onder Opiumwet Lijst I en is uitsluitend op medisch recept via een apotheek legaal verkrijgbaar. CBD-producten met een THC-gehalte onder 0,05% zijn gedoogd en vrij verkrijgbaar, maar vallen niet onder geneesmiddelenregelgeving. Dit betekent dat kwaliteitscontrole, dosering en samenstelling van CBD-producten in de winkel sterk variëren.

Conclusie

Primaire dysmenorroe heeft een biologisch plausibel raakvlak met het endocannabinoïdesysteem. Observationele signalen — met name voor CBD-vaginaalzetpillen — zijn intrigerend maar methodologisch zwak. RCT's ontbreken volledig, en zowel de NHG als de ACOG concluderen dat er onvoldoende bewijs is om cannabis te aanbevelen. Voor de meeste vrouwen zijn NSAIDs de effectievere en beter onderbouwde keuze. Wie overweegt cannabis te proberen, doet er goed aan dit met een arts te bespreken, zeker bij twijfel over een onderliggende diagnose.