Opiumwet lijst I en II, gedoogbeleid en strafmaten uitgelegd

De Opiumwet is de Nederlandse wet die het bezit, de handel en de productie van drugs regelt. Voor cannabis is de juridische situatie uniek in Europa: het plantmateriaal staat op Lijst II (softdrugs) en wordt gedeeltelijk gedoogd, terwijl geconcentreerde extracten en geisoleerde THC op Lijst I (harddrugs) staan — en dus volledig verboden zijn zonder medisch recept. Dit onderscheid heeft grote gevolgen voor wie THC-olie gebruikt.

Lijst I en Lijst II: de wettelijke indeling

De Opiumwet (BWBR0001941, wetten.overheid.nl) verdeelt verboden middelen in twee lijsten op grond van risicoprofilering. Lijst I bevat de stoffen die als het schadelijkst worden beschouwd; Lijst II de minder gevaarlijk geachte middelen. Praktisch gesproken: Lijst I = harddrugs, Lijst II = softdrugs.

Wat staat waar?

De wet noemt THC — tetrahydrocannabinol — expliciet op Lijst I. De plant zelf (wiet) en de hars (hasj) staan als ruw plantmateriaal op Lijst II. Het Douane Handboek VGEM bevestigt: "Hennepolie/cannabisconcentraat staat op Lijst I; hennep en hasjiesj (ruw plantmateriaal) op Lijst II."

Definitie hennepolie in de wet

Het besluit dat hennepolie op Lijst I plaatst (2013, gecodificeerd in de bijlagen bij de Opiumwet) omschrijft het als: het concentraat van planten van het geslacht Cannabis (hennep) verkregen door extractie van hennep of hasjiesj, al dan niet vermengd met olie. Dit omvat THC-olie, hasjolie, RSO (Rick Simpson Oil) en vergelijkbare preparaten.

Lijst IA: nieuw sinds 1 juli 2025

Per 1 juli 2025 is de Opiumwet uitgebreid met een derde lijst: Lijst IA, voor nieuwe psychoactieve stoffen (NPS). Op Lijst IA staan drie stofgroepen als groep verboden: van 2-fenethylamine afgeleide stoffen, synthetische cannabinoïden (cannabimimetica) en van 4-aminopiperidine afgeleide stoffen. Individuele NPS als HHC zijn intussen ook op Lijst I geplaatst (per 28 januari 2026).

Het gedoogbeleid: verboden maar (soms) ongemoeid gelaten

Cannabis is in Nederland formeel verboden. Tegelijkertijd heeft de overheid bewust gekozen voor een gedoogbeleid: in bepaalde situaties vervolgt het Openbaar Ministerie niet, ook al is de handeling technisch strafbaar. Dit is fundamenteel anders dan legalisering.

Wat wordt gedoogd?

Het gedoogbeleid voor cannabis kent twee pijlers:

1. Persoonlijk bezit (5-gram-gedooggrens) Meerderjarigen die vijf gram of minder cannabis (wiet of hasj) op zak hebben voor eigen gebruik worden in beginsel niet vervolgd. De drugs worden in beslag genomen, maar er volgt geen strafzaak. Voor minderjarigen (onder 18 jaar) geldt dit niet; zij riskeren bij bezit een werkstraf of boete.

2. Coffeeshops (AHOJG-criteria) Coffeeshops mogen softdrugs verkopen mits zij voldoen aan de AHOJG-criteria:

• A — geen Affichering (geen drugsreclame naar buiten)
• H — geen Harddrugs in de zaak
• O — geen Overlast voor de omgeving
• J — geen Jongeren (geen toegang of verkoop onder 18 jaar)
• G — geen Grote hoeveelheden (max. 5 gram per klant per dag; max. 500 gram handelsvoorraad)

Bovendien geldt het ingezetenencriterium (I): alleen ingezetenen van Nederland mogen een coffeeshop bezoeken. Samen vormen deze criteria AHOJGI.

Wat valt buiten het gedoogbeleid?

• THC-olie en concentraten — als hennepolie staat dit op Lijst I; voor harddrugs bestaat geen gedoogbeleid.
• Bezit van meer dan 5 gram wiet/hasj — boven de gedooggrens volgt in beginsel vervolging.
• Teelt — bij vijf planten of minder gaat het OM in beginsel niet uit van beroeps- of bedrijfsmatige teelt (Aanwijzing Opiumwet), maar bezit van planten blijft formeel strafbaar.
• Verkoop buiten coffeeshop — illegale straatverkoop (dealen) valt niet onder het gedoogbeleid.
• Minderjarigen — voor jongeren onder 18 jaar geldt de gedooggrens niet.

Het wietexperiment (gesloten coffeeshopketen)

Sinds 7 april 2025 loopt in tien gemeenten het experiment gesloten coffeeshopketen. Deelnemende coffeeshops mogen cannabis inkopen bij gecertificeerde telers die legaal telen. Het experiment betreft uitsluitend plantcannabis (wiet); THC-olie of andere concentraten vallen buiten het experiment en blijven op Lijst I staan.

Strafmaten: wat staat er op bezit en handel?

De Opiumwet maakt een scherp onderscheid in strafmaat tussen Lijst I en Lijst II. De maximumstraffen in de wet zijn:

Lijst I (harddrugs) — Artikel 2 Opiumwet

Geldboete 5e categorie bedroeg in 2026 maximaal €103.000.

Lijst II (softdrugs) — Artikel 3 Opiumwet

Verzwarende omstandigheden

De rechter kan de straf verhogen als er sprake is van georganiseerd verband, gebruik van geweld of bedreiging, minderjarigen zijn betrokken, of als het gaat om ernstige gevaren voor de volksgezondheid. Bij uitvoer of invoer van grote hoeveelheden harddrugs zijn gevangenisstraf van meerdere jaren geen uitzondering.

De medische uitzondering: THC-olie op recept

De Opiumwet staat een strikte uitzondering toe voor medicinale toepassing. Medicinale cannabis valt onder zowel de Opiumwet als de Geneesmiddelenwet en is uitsluitend legaal wanneer een arts het voorschrijft en een apotheek het levert. Het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC, een onderdeel van het Ministerie van VWS) houdt toezicht op teelt, kwaliteitscontrole en distributie.

In de apotheek zijn vijf gestandaardiseerde cannabisproducten beschikbaar (Bedrocan, Bedrobinol, Bediol, Bedica en Bedrolite). Apotheken kunnen ook magistrale cannabisolie bereiden: een extract met een vastgesteld THC- en CBD-gehalte. Deze medische route is de enige legale weg om THC-olie in Nederland te gebruiken.

Overzicht: de drie routes en hun juridische status

Het juridische landschap verandert. HHC is in januari 2026 op Lijst I gezet; verdere wijzigingen zijn mogelijk. Raadpleeg voor de actuele tekst altijd wetten.overheid.nl (BWBR0001941).