THC versus CBD: hetzelfde plantje, andere farmacologie

THC en CBD komen uit precies dezelfde plant, Cannabis sativa, en lijken chemisch sterk op elkaar. Toch gedragen ze zich in het lichaam totaal verschillend. Dat verschil zit niet in de plant, maar in hoe elke stof aangrijpt op de cannabinoïde-receptoren. Wie THC en CBD over één kam scheert, mist het hele punt: de één maakt je high en valt onder de Opiumwet, de ander niet. Deze pagina legt de farmacologie uit en wat dat klinisch en juridisch betekent.

Eén plant, twee moleculen, één systeem

Beide stoffen werken in op het endocannabinoïde systeem, een netwerk van receptoren dat onder meer pijn, stemming, eetlust en geheugen mee regelt. De belangrijkste is de CB1-receptor, die vooral in de hersenen zit. De plek waar lichaamseigen cannabinoïden (zoals anandamide en 2-AG) normaal binden, heet de orthostere bindplaats. Of een stof daar past, bepaalt grotendeels of je er een roes van krijgt.

THC: partiële agonist op CB1

THC bindt rechtstreeks aan de orthostere plaats van de CB1-receptor en activeert die gedeeltelijk. Farmacologisch heet dat een partiële agonist. Door die activering ontstaat de psychoactieve werking: het "high"-gevoel, maar ook eetluststimulatie, pijndemping en ontspanning. Dezelfde receptoractivatie verklaart de typische bijwerkingen: verhoogde hartslag, droge mond, duizeligheid, sufheid en bij sommige mensen angst of verwardheid.

CBD: geen high, indirecte werking

CBD past juist slecht op de orthostere plaats van CB1. In plaats daarvan gedraagt het zich onder andere als een negatieve allosterische modulator: het bindt op een ándere plek op de receptor en verlaagt zo het effect van THC en lichaamseigen cannabinoïden. Daarnaast grijpt CBD aan op talloze andere doelen buiten het CB1-systeem. Het netto-resultaat: CBD geeft geen roes en kan de high van THC zelfs deels temperen.

Klinische gevolgen

Het THC/CBD-profiel bepaalt waarvoor een product geschikt is. Medicinale variëteiten in Nederland zijn daarom gestandaardiseerd:

THC-rijke cannabis wordt voorgeschreven bij onder meer chronische (zenuw)pijn, spierkrampen bij multiple sclerose, misselijkheid en gebrek aan eetlust bij kanker of aids, tics bij het syndroom van Gilles de la Tourette en therapieresistent glaucoom. Het bewijs is echter wisselend. De NASEM-bewijssynthese vond substantieel bewijs voor cannabinoïden bij chronische pijn en chemotherapie-misselijkheid, maar onvoldoende bewijs voor veel andere toepassingen.

Voor CBD ligt het anders. Bij enkele zeldzame, therapieresistente vormen van epilepsie (Dravet-syndroom, Lennox-Gastaut-syndroom, tubereuze sclerose complex) is hooggezuiverd CBD in gerandomiseerde studies effectief gebleken in het verminderen van de aanvalsfrequentie. Dat heeft geleid tot een geregistreerd geneesmiddel. Dit is geen winkel-CBD: het gaat om een voorgeschreven, gecontroleerde dosering onder medisch toezicht.

Bijwerkingen en veiligheid

In een Nederlands cohort meldde ongeveer 1 op de 5 gebruikers van medicinale cannabis bijwerkingen, meestal mild: duizeligheid, droge mond, sufheid, hoofdpijn en meer eetlust. Ernstige bijwerkingen werden niet gerapporteerd. THC-bijwerkingen hangen samen met de roes (high, sedatie, euforie, hartkloppingen). CBD wordt over het algemeen goed verdragen, maar is niet "vanzelf veilig": het kan in hogere doseringen leverwaarden beïnvloeden en wisselwerken met andere medicijnen. Overleg bij medicijngebruik altijd met arts of apotheker.

Juridisch onderscheid in Nederland

Drie dingen worden vaak verward:

• Gedoogde CBD-producten met minder dan 0,05% THC zijn vrij verkrijgbaar als supplement, zonder medische claim.
• Medicinale cannabis(olie) wordt door een arts voorgeschreven, is gestandaardiseerd en wordt door de apotheek geleverd.
• Illegale RSO- of straatolie is ongestandaardiseerd: gehalte en zuiverheid zijn onbekend, en het valt onder de Opiumwet (THC staat op lijst 1).

Tot slot het verkeer: voor THC geldt een wettelijke grenswaarde van 3 microgram per liter bloed. Ook met een geldig recept ben je daarboven strafbaar en kan het CBR een rijgeschiktheidsonderzoek starten. THC kan reactietijd en motoriek verminderen; CBD heeft dat effect niet, maar straatolie of zelf gemengde producten kunnen onbedoeld toch THC bevatten.