Cannabisallergie: symptomen, diagnose en kruisreacties

Cannabisallergie is een echte IgE-gemedieerde overgevoeligheidsreactie op eiwitten in Cannabis sativa. Hoewel minder bekend dan bijenwas- of pinda-allergie, neemt de klinische aandacht toe nu medicinaal cannabisgebruik stijgt. Klachten variëren van neusloop en oogirritatie tot urticaria en — in zeldzame gevallen — anafylaxie.

Hoe ontstaat cannabisallergie?

Het afweersysteem kan IgE-antistoffen aanmaken tegen eiwitten in cannabis. Blootstelling kan via meerdere routes plaatsvinden:

• Polleninhalatie — cannabis is een windbestuiver met lichte, wijdverspreidde pollen; rhinoconjunctivitis en astma zijn de meest gerapporteerde pollenreacties
• Huidcontact — bij telers, apothekers of patiënten die zelf olie bereiden; kan contacturticaria of eczeem geven
• Inhalatie van rook of damp — systemische en luchtwegklachten mogelijk
• Inname — hennepmeel en -zaad bevatten dezelfde allergenen; anafylaxie is beschreven na inname

Na (herhaalde) blootstelling raken sommige mensen gesensibiliseerd: het immuunsysteem herkent het allergeen, maar geeft nog geen klachten. Klachten ontstaan bij een volgende blootstelling wanneer IgE-gebonden mestcellen degranuleren.

Bekende allergenen in cannabis

Symptomen

De ernst loopt sterk uiteen. De meest gerapporteerde klachten zijn:

• Rhinoconjunctivitis (loopneus, niezen, jeukende ogen) — de meest voorkomende presentatie bij pollenblootstelling
• Contacturticaria en angioedeem — roodheid, bultjes en zwelling na huidcontact of inname
• Astma-exacerbatie — bij mensen met bestaand astma kan cannabispollen een aanval uitlokken
• Orofaryngeale jeuk — jeuken of tintelingen in mond en keel na inname
• Anafylaxie — ernstige systemische reactie met circulatoire shock; gedocumenteerd in case reports, met name na hennepmeel of -zaad

Kruisreacties: het cannabis-fruit/groente-syndroom

Het meest bijzondere kenmerk van cannabisallergie is de mogelijke kruisreactie met voedsel. Omdat Can s 3 (nsLTP) sterk lijkt op LTP-eiwitten in andere planten, kan een primaire sensibilisatie voor cannabis leiden tot reacties op:

• Rozenfamilie (Rosaceae): perzik (Pru p 3), appel, kers, amandel
• Groenten: tomaat, paprika, aubergine
• Noten: hazelnoot, kastanje
• Overig: vijg, wijnstok, citrus, banaan, latex

Dit patroon wordt in de literatuur het cannabis-associated food syndrome (CAFS) of het cannabis-fruit/groente-syndroom genoemd. Kenmerkend is dat de reactie omgekeerd loopt ten opzichte van klassiek pollenvoedsel-syndroom: de sensibilisatie begint bij cannabis (niet bij berkenpollen), en het voedsel is secundair. Dat betekent ook dat iemand die al allergisch is voor perzik (LTP-type), via die weg ook gevoeliger kan zijn voor cannabis.

Diagnose

Cannabisallergie is een specialistisch werkgebied. De huisarts kan verwijzen; de allergoloog beschikt over:

1. Huidpriktest (SPT) met gestandaardiseerd cannabisextract — snelle eerste stap
2. Specifieke IgE in bloed — inclusief moleculaire component Can s 3 (via ImmunoCAP); onderscheidt primaire LTP-sensibilisatie van kruisreactiviteit via PR-10 of profiline
3. Basofielenactivatietest (BAT) — aantoonbaar superieur aan conventionele IgE-testen bij het documenteren van cannabisallergie (UZA-studie); nuttig bij onduidelijk bloedresultaat
4. Bronchiale provocatie — bij vermoede beroepsastma door cannabispollen; beperkt beschikbaar

Er bestaat nog geen gestandaardiseerde, commercieel beschikbare diagnostiek voor alle regio's. Het gebrek aan bewustzijn bij zorgverleners leidt waarschijnlijk tot onderdiagnose.

Wie heeft verhoogd risico?

• Mensen met bekende LTP-allergie (bijv. perzikvruchtschil, tomaat) die cannabis starten
• Telers, verwerkers en apothekers die frequent pollenblootstelling hebben (beroepsrisico)
• Mensen met atopisch eczeem of astma — kwetsbaardere mucosale barrières
• Gebruikers van hennepmeel of -zaad in voeding — direct orale blootstelling aan Can s 3

Bewijs en beperkingen

Het wetenschappelijk bewijs over cannabisallergie berust overwegend op case reports, caseciëntieseries en cross-sectionele studies. Er zijn geen grote gerandomiseerde of cohort-studies. De exacte prevalentie in de Nederlandse bevolking is onbekend. GRADE-oordeel over de bewijsbasis: laag tot zeer-laag.

Belangrijke kennislacunes:

• Geen gevalideerde prevalentiecijfers voor Nederland of West-Europa
• Drempelwaarden voor sensibilisatie versus klinische allergie zijn onduidelijk
• Langetermijneffect van gestopte blootstelling op IgE-titers: niet systematisch onderzocht
• Immunotherapie voor cannabisallergie: niet beschikbaar of onderzocht

Wat te doen bij vermoeden van cannabisallergie

1. Stop blootstelling als klachten ernstig zijn (angioedeem, benauwdheid, anafylaxie → bel 112)
2. Meld de klachten bij je voorschrijvend arts of apotheker
3. Vraag verwijzing naar een allergoloog voor diagnostiek
4. Rapporteer bijwerkingen bij Lareb (lareb.nl) — ook bij medicinale cannabis op recept
5. Draag een actieplan bij bekende ernstige allergie: antihistaminica en adrenaline-auto-injector op advies van de allergoloog