Cannabis in de overgang en menopauze: het bewijs

Rond de overgang melden veel vrouwen klachten als slecht slapen, prikkelbaarheid, somberheid en opvliegers. Tegelijk groeit het aantal vrouwen dat cannabis of THC-olie probeert om die klachten te verzachten. Maar er gaapt een kloof tussen wat surveys laten zien (veel gebruik, vaak positieve beleving) en wat de wetenschap kan onderbouwen (vrijwel geen werkzaamheidsonderzoek). Deze pagina weegt dat eerlijk.

Wat de surveys laten zien

In een veelaangehaalde survey onder 258 peri- en postmenopauzale vrouwen gebruikte 78,7% cannabis specifiek voor overgangsklachten. De meest genoemde doelen waren slaapproblemen (67%) en stemming/angst (46%); libido volgde op afstand. Grotere en andere surveys schetsen een vergelijkbaar beeld: een aanzienlijk deel van de midlife-vrouwen gebruikt cannabis, vaak voor slaap, pijn, angst en stress.

Belangrijk: dit zijn gebruiks-cijfers, geen werkzaamheids-cijfers. De deelnemers zijn meestal zelf-geselecteerd (vaak geworven via sociale media), overwegend wit en hoogopgeleid, en er is geen controlegroep of placebo. Zulke studies meten hoeveel mensen iets doen en hoe ze het ervaren — niet of het middel beter werkt dan een nepbehandeling.

Wat de richtlijnen zeggen

Gynaecologische gezelschappen zijn duidelijk. De Canadese SOGC-richtlijn (2022) concludeert dat er geen bewijs is om cannabis aan te bevelen voor peri- en menopauzale klachten, en adviseert eerst bewezen opties te overwegen, zoals menopauzale hormoontherapie. Het bredere NASEM-overzicht (2017) vond hooguit matig bewijs voor kortdurende slaapverbetering — maar dan bij specifieke aandoeningen zoals chronische pijn, MS en slaapapneu, niet bij overgangsslapeloosheid. Die conclusie laat zich dus niet zomaar vertalen naar de menopauze.

Opvallend: juist opvliegers — vaak de hinderlijkste klacht — verbeteren in de praktijk nauwelijks met cannabis. De lichaamsthermostaat (hypothalamus) wordt er weinig door beïnvloed. Voor opvliegers is hormoontherapie wél goed onderzocht.

Verwachting versus data

De aantrekkingskracht is begrijpelijk: cannabis is laagdrempelig, voelt "natuurlijk" en richt zich op precies de klachten (slaap, stemming) waar vrouwen zich het meest door beperkt voelen. Maar experts wijzen op een blinde vlek: er zijn geen langetermijnstudies van middelbare vrouwen die jarenlang cannabis gebruiken. Effecten op geheugen, longfunctie (bij roken) en afhankelijkheid bij langdurig gebruik zijn onbekend. Kiezen voor een onbewezen middel boven een goed onderzocht alternatief is daarom een afweging die bewust gemaakt moet worden, in overleg met een arts.

De Nederlandse situatie

Voor Nederland is nuance cruciaal:

Medicinale cannabis wordt in Nederland alleen voor specifieke indicaties verstrekt (onder meer chronische pijn/MS, misselijkheid bij chemotherapie en palliatieve zorg). Overgangsklachten staan daar niet bij. Geconcentreerde THC-olie en geïsoleerde/synthetische THC vallen onder Lijst I; alleen ruw plantmateriaal (wiet, hasjiesj) staat op Lijst II. Wat je online als "menopauze-olie" tegenkomt, is juridisch en kwalitatief dus iets heel anders dan apotheek-cannabis.

Conclusie

Veel vrouwen gebruiken cannabis tegen overgangsklachten en velen ervaren baat, vooral bij slaap en stemming. Maar gebruik en beleving zijn geen bewijs van werkzaamheid. Klinische trials die aantonen dat cannabis menopauzeklachten effectief én veilig behandelt, ontbreken; gezaghebbende richtlijnen bevelen het daarom niet aan. Het bewijs is op dit moment, eerlijk gewogen, zeer laag tot onvoldoende.