Cannabis bij de ziekte van Parkinson: tremor en bewijs

Rond cannabis bij de ziekte van Parkinson bestaat een opvallende spanning. In vragenlijsten en internetfora melden veel patiënten dat hun tremor rustiger wordt, dat ze minder pijn hebben en beter slapen. Tegelijk vinden goed opgezette, gerandomiseerde studies geen effect op de motorische kernsymptomen. Deze pagina legt dat verschil eerlijk uit en beoordeelt het bewijs per claim.

De kloof: ervaring versus gecontroleerd onderzoek

Het positieve beeld komt vooral uit observationeel onderzoek. In een Franse vragenlijst onder 1136 mensen met Parkinson rapporteerden cannabisgebruikers verbetering van slaap (56,7%), stijfheid en kramp (56,7%), pijn (52,2%) en tremor (38,8%); bij CBD-gebruikers waren de cijfers vergelijkbaar maar lager voor tremor (27,1%). Dat klinkt overtuigend, maar dit soort onderzoek heeft geen controlegroep en geen blindering. De uitkomsten zijn subjectief en gevoelig voor placebo-effect, verwachting en selectiebias: wie baat ervaart, blijft gebruiken en vult de enquête in.

Wat laten de gerandomiseerde trials zien?

Wanneer onderzoekers cannabis vergelijken met placebo onder geblindeerde omstandigheden, verdwijnt het voordeel grotendeels. Twee onafhankelijke meta-analyses en de meest recente RCT komen op vrijwel hetzelfde uit.

De trial van Liu en collega's is illustratief. Beide groepen verbeterden iets op de motorische MDS-UPDRS, maar het verschil tussen CBD/THC en placebo was niet significant. Sterker nog: op cognitie en dagelijkse activiteiten scoorde de placebogroep beter, en de behandelgroep meldde twee keer zoveel bijwerkingen, vooral duizeligheid, concentratieverlies en verwardheid.

Tremor en levodopa-dyskinesie

Specifiek voor tremor is er één klein lichtpuntje: in één gerandomiseerde studie verlaagde een eenmalige dosis CBD de tremor-amplitude (maar niet de frequentie) in een kunstmatig stressopwekkende situatie. Dat is een nauwe, niet-gerepliceerde bevinding die niet over de gewone rusttremor in het dagelijks leven gaat. Voor levodopa-geïnduceerde dyskinesie is het bewijs eveneens negatief: meta-analyses vinden geen betrouwbare vermindering, en ook NASEM concludeert dat het bewijs onvoldoende is.

Bijwerkingen en risico's

Cannabis is geen onschuldig kruid bij Parkinson. THC kan duizeligheid, verwardheid, sufheid en orthostatische klachten geven, terwijl mensen met Parkinson juist al risico lopen op vallen, cognitieve problemen en bloeddrukdalingen. Producten met meer THC lijken subjectief meer te doen, maar verhogen het risico op psychose. Rijden na gebruik is niet toegestaan.

Richtlijnen en officieel standpunt

De Nederlandse richtlijn is helder: "Schrijf geen medicinale cannabis voor aan patiënten met de ziekte van Parkinson." De bewijskracht voor verbetering van de UPDRS-III en van dyskinesie wordt als zeer laag (GRADE) beoordeeld. De Parkinson Vereniging stelt eveneens dat er geen bewijs is dat het tegen de klachten helpt, en wijst op de bijwerkingen en het ontbreken van vergoeding. Internationaal komt NASEM tot dezelfde conclusie: onvoldoende bewijs voor de motorische symptomen en voor levodopa-dyskinesie.

Juridische nuance in Nederland

Het is belangrijk drie dingen niet door elkaar te halen. Gedoogde CBD-producten (drogist, webshop) bevatten vrijwel geen THC, minder dan 0,05%, en zijn geen geneesmiddel. Medicinale cannabis is een gestandaardiseerd product dat alleen op recept via de apotheek wordt verstrekt. Illegale, geconcentreerde THC- of cannabisolie zoals RSO ("hennepolie") valt, net als geïsoleerde of synthetische THC, onder Opiumwet Lijst I; alleen ruw plantmateriaal (wiet, hennep, hasjiesj) staat op Lijst II. Zelf gekochte straatolie kent geen dosering of kwaliteitscontrole en kan onverwacht sterk zijn.