Cannabis bij slaapapneu (OSAS): dronabinol en het bewijs

Obstructieve slaapapneu (OSAS) is een veelvoorkomende aandoening waarbij de bovenste luchtweg tijdens de slaap herhaaldelijk dichtvalt. Dat leidt tot zuurstofdalingen, ontwaakreacties en overdag slaperigheid. De standaardbehandeling is CPAP (continue overdruk via een masker), eventueel aangevuld met gewichtsverlies, een mandibulair repositie-apparaat of houdingstherapie. De afgelopen jaren is onderzocht of een geneesmiddel de aandoening kan dempen. Dronabinol, een orale vorm van synthetische THC, kreeg daarbij de meeste aandacht.

De PACE-trial: waar het bewijs vandaan komt

Het belangrijkste bewijs komt uit de PACE-trial (Pharmacotherapy of Apnea by Cannabimimetic Enhancement), een fase-2B-studie van Carley en collega's, gepubliceerd in Sleep in 2018. Dit was een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde trial bij 56 volwassenen met matige tot ernstige OSAS (AHI tussen 15 en 50). Deelnemers kregen 6 weken lang dagelijks placebo, 2,5 mg of 10 mg dronabinol, één uur voor het slapengaan.

De resultaten waren positief op de gemeten uitkomsten. Ten opzichte van placebo daalde de apneu-hypopneu-index (AHI) dosisafhankelijk met ongeveer 10,7 events/uur bij 2,5 mg en 12,9 events/uur bij 10 mg. De hoogste dosis verminderde ook de overdagslaperigheid (Epworth-schaal) significant ten opzichte van placebo en de lage dosis. Het werkingsmechanisme wordt toegeschreven aan modulatie van de ademhalingsstabiliteit via cannabinoïde-signalering, niet aan een mechanisch effect op de luchtweg.

Waarom de richtlijn cannabis tóch afraadt

Ondanks deze positieve trial nam de American Academy of Sleep Medicine (AASM) in 2018 een ondubbelzinnig standpunt in: medicinale cannabis en synthetische cannabinoïden zoals dronabinol horen niet gebruikt te worden als behandeling van OSAS. De directe aanleiding was een beleidsbesluit in de Amerikaanse staat Minnesota om slaapapneu toe te voegen aan de kwalificerende aandoeningen voor medicinale cannabis. De AASM adviseerde juist het omgekeerde: schrap OSAS van die lijst.

De argumenten van de AASM zijn relevant voor het beoordelen van het bewijs:

• Onvoldoende bewijs. De beschikbare studies waren klein en kort (3 tot 6 weken). Langetermijneffecten op slaapkwaliteit, verdraagzaamheid en veiligheid zijn onbekend.
• Onbetrouwbare toediening. De samenstelling van medicinale cannabis varieert sterk en is niet gestandaardiseerd. Alleen orale dronabinol is onderzocht; vapen, oliën of capsules van plantcannabis zijn dat niet.
• Bijwerkingen. Slaperigheid trad op bij een aanzienlijk deel van de gebruikers, met als mogelijk gevolg bijvoorbeeld een verhoogd risico in het verkeer.

Een systematische review uit 2024 (Boylan e.a.) bevestigt dit beeld. Acht van negen studies meldden weliswaar statistisch significante verbeteringen in AHI of slaperigheid, maar 70 tot 80% van de deelnemers rapporteerde neuropsychiatrische of maag-darmbijwerkingen, en de mediane behandelduur was slechts circa 3 weken. De auteurs concluderen dat adequaat opgezette, langere trials nodig zijn voordat cannabinoïden klinisch te verantwoorden zijn. Latere mechanistische studies, bijvoorbeeld met dronabinol gecombineerd met atomoxetine (Messineo e.a., 2023), zijn klein en exploratief en veranderen die conclusie niet.

De Nederlandse context

In Nederland is dronabinol geen geregistreerde behandeling voor slaapapneu en wordt het hiervoor niet voorgeschreven. Belangrijk voor de juridische nuance: geconcentreerde THC-/cannabisolie en geïsoleerde of synthetische THC vallen onder Opiumwet Lijst I; alleen ruw plantmateriaal (wiet, hasjiesj) staat op Lijst II. Gedoogde CBD-producten (THC < 0,05%) zijn iets heel anders dan medicinale THC en hebben geen aangetoonde werking bij OSAS.

Conclusie

Het bewijs voor dronabinol bij OSAS is bemoedigend maar voorlopig. Eén degelijke fase-2B-trial laat een verlaging van AHI en slaperigheid zien, maar de body of evidence bestaat uit kleine, kortdurende studies met veel bijwerkingen en zonder langetermijngegevens. De gezaghebbende richtlijn raadt gebruik buiten studieverband expliciet af. Pagina-brede beoordeling: lage bewijskracht voor klinische toepassing.